W jaki sposób można podzielić majątek?
Co do zasady istnieją dwie możliwości dokonania podziału majątku wspólnego:
- umowny
- sądowa w trybie nieprocesowym
Dokonanie podziału majątku wspólnego jest możliwe dopiero po ustaniu wspólności ustawowej małżeńskiej tzn. w momencie orzeczenia rozwodu (uprawomocnienia się wyroku), śmierci jednego z małżonków, bądź uznaniu go za zmarłego, uprawomocnienia się wyroku unieważniającego małżeństwo. Do tego momentu między małżonkami istnieje zakaz żądania podziału majątku wspólnego.
Umowny podział majątku wspólnego
Podstawą dla pierwszej z możliwości tj. umownego podziału majątku wspólnego stanowi art. 1037 par. 1 k.c. w związku z art. 46 k.r.o. W przypadku ruchomości umowa nie wymaga szczególnej formy, natomiast dobrze jest, aby umowa była sporządzona na piśmie dla celów dowodowych. W przypadku nieruchomości niezbędne jest zachowanie formy aktu notarialnego.
Umowa zawarta pomiędzy małżonkami może dotyczyć całości majątku, jak i tylko jego części. Treść umowy zależna jest od woli stron i ustawodawca nie ingeruje w jej treść. Taka forma podziału jest możliwa tylko w przypadku zgodnej woli obojga byłych małżonków.
Jak wygląda sądowy podział majątku?
Jeżeli pomiędzy byłymi małżonkami nie ma zgody w zakresie podziału majątku wspólnego, pozostaje podział sądowy.
Przeprowadzenie takiego podziału może być poprzedzone zawezwaniem do próby ugodowej (art. 185 par. 1 k.p.c.)
Sądem właściwym dla rozpoznania wniosku jest sąd rejonowy właściwy dla miejsca położenia majątku (ustalana na dzień składania wniosku), a jeżeli wspólność ustała z uwagi na śmierć jednego z małżonków – sąd spadku.
Podmiotami uprawnionymi do złożenia wniosku są:
- byli małżonkowie
- spadkobiercy małżonków
- nabywcy spadku lub udziału spadku po byłym małżonku
- wierzyciel małżonka
- współwłaściciel majątku
- Skarb Państwa
- Prokurator
- Rzecznik Praw Obywatelskich
Uczestnikami takiego postępowania jest każdy zainteresowany wynikiem postępowania.
- Wniosek o podział majątku wspólnego musi spełniać warunki formalne określone w art. 511 par. 1 k.p.c., a także zawierać :
- składniki majątku wspólnego podlegające podziałowi
- propozycję podziału
- określenie wartości poszczególnych składników
- wnioski dowodowe potwierdzające skład majątku wspólnego, jego wartość, wartość poczynionych nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny ect.
Wniosek o dokonanie podziału majątku wspólnego podlega opłacie stałej w wysokości 1000 zł, a w przypadku zgodnej propozycji podziału w kwocie 300 zł.
WAŻNE! Sąd z urzędu podejmuje czynności mające na celu ustalenie składu majątku wspólnego.
WAŻNE! Sąd rozstrzyga w kwestii nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny tylko na wniosek strony!
Przykładowe składniki majątku wspólnego:
- wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej
- dochody z majątku wspólnego i z majątku osobistego każdego z małżonków
- środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków
- kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie prowadzonym przez ZUS
- spółdzielcze prawo do lokalu
- prawo własności domu
- prawo najmu
- ekspektatywa
- przedmioty uzyskane z przestępstwa
- gospodarstwo rolne przekazane następcy
- rzeczy nabyte przez zasiedzenie
- akcje i udziały w spółce
- posiadanie
Przykładowe składniki majątku osobistego małżonków:
- przedmioty majątkowe nabyte przed zawarciem związku małżeńskiego
- przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie
- przedmioty majątkowe służące do wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb małżonka
- przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołania rozstroju zdrowia
- przedmioty uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków
- prawa autorskie i pokrewne
- przedmioty majątkowe nabyte w zamian za przedmioty wchodzące w skład majątku osobistego
W toku postępowania można także dochodzić USTALENIA NIERÓWNYCH UDZIAŁÓW w majątku wspólnym.
Po ustaleniu składu majątku wspólnego Sąd ustala wartość poszczególnych składników na dzień wyrokowania. Jeśli strony są zgodne w tym zakresie, Sąd przyjmuje wartości podane przez strony. Jeśli pomiędzy stronami na tym tle istnieje spór – Sąd na wniosek stron lub z urzędu może dopuścić dowód z opinii biegłego określonej specjalności.
Następnie Sąd podejmuje decyzję o sposobie podziału:
- fizyczny podział rzeczy
- przyznanie jednej stronie własności rzeczy z obowiązkiem spłaty na rzecz drugiej strony
- przyznanie własności rzeczy z wyrównaniem udziałów poprzez spłatę
WAŻNE! Sąd w postępowaniu o podział majątku wspólnego bierze pod uwagę tylko aktywa, ale już nie długi. Ewentualne pasywa Sąd bierze pod uwagę tylko w przypadku ustalania wartości składników majątku wspólnego.
Co do zasady najtrudniejsze jest ustalenie składu majątku wspólnego, a także wartość ewentualnych nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny lub z majątku wspólnego na majątek osobisty. Strony w tym zakresie prezentują niejednokrotnie bardzo rozbieżne stanowiska, co ma odzwierciedlenie i przełożenie na długość procesu i jego przebieg.
Warto przed dokonaniem podziału zasięgnąć porady prawnika, który pomoże nam ustalić, co wchodzi w skład majątku wspólnego i co możemy rozliczyć jako nakłady.
Adwokat Joanna Knopik
